"Ο άνθρωπος και ο ίσκιος του: ιστορική συνείδηση και ανθρωπολογία στον 20ο αιώνα" (Κώστας Παπαϊωάννου)

Το πρώτο ολόκληρο βιβλίο του Παπαϊωάννου που διάβασα - έχω αφήσει μισοδιαβασμένο το "Μάζα και Ιστορία" που μου άφησε τις καλύτερες εντυπώσεις και σκοπεύω να το ξαναπιάσω - εκδόθηκε το 1951, ενώ ο φιλόσοφος ήταν μόλις 26 ετών. Η συνθετική ικανότητα του Παπαϊωάννου συντείνει στο ευσύνοπτο του βιβλίου, τη στιγμή που περνάνε από τα μάτια του αναγνώστη πλήθη ιδεολογικών και επιστημονικών ρευμάτων, καθώς και αναφορές σε επίλεκτα βιβλία της ανθρώπινης πνευματικής κληρονομιάς, που φανερώνουν την ευρυμάθεια και τη θεωρητική σκευή του νεαρού φιλοσόφου. Η "συγχώνευση κράτους και οικονομίας" εμφιλοχωρεί και σήμερα, όπως και η ανάδειξη των μάνατζερ και της γραφειοκρατίας, που επιφέρουν την ατονία του πολιτικού, τη μαζοποίηση και τον ολοκληρωτισμό, με το φιλόσοφο να προτείνει την αντικατάσταση της μάζας από την έννοια της κοινότητας. Η καθολική εποπτεία του Παπαϊωάννου στον κόσμο των ιδεών κάνει αυτό το μικρό βιβλίο ένα πνευματικό διαμάντι, που ίσως είναι και η κατάλληλη αφορμή και αφετηρία για να γνωρίσει κανείς το υπόλοιπο έργο του, αν δε το έχει ήδη κάνει - εγώ τουλάχιστον αυτό θα κάνω.