Evolution of a Filipino Family (Lav Diaz) (2004)

     Είναι μία από τις μεγαλύτερες σε διάρκεια ταινίες όλων των εποχών - κρατά 617 λεπτά και αποτελεί σκηνοθετικό άθλο του Lav Diaz που τη γύριζε για πάνω από δέκα χρόνια.      

   Εξιστορεί με  ξεχωριστά δραματικό τρόπο - μαγικά ασπρόμαυρα κάδρα, διαλόγους που περιορίζονται στα απολύτως απαραίτητα, ερασιτέχνες ηθοποιούς - τη σε βάθος δεκαετίας τραγική περιπέτεια μιας φτωχής αγροτικής οικογένειας, παρεμβάλλοντας σε καίρια σημεία και ντοκουμενταρίστικες σκηνές για τις συγκλονιστικές κοινωνικοπολιτικές αναταραχές στις Φιλιππίνες της εποχής, καλώντας μας ίσως να κάνουμε αναγωγές του μερικού στο γενικό. 

       Η οπτική γωνία της αφήγησης εναλλάσσεται, ο χρόνος μοιάζει μη γραμμικός και αμφίσημος, όπως εξάλλου και τα όνειρα των πρωταγωνιστών, ο πιο ωμός ρεαλισμός συνταιριάζεται με τις πιο γαλήνιες εικόνες της φύσης.

“Nise daigakusei” (“A false student”) (Yasuzo Masumura) (1960)

     Η ταινία βασίζεται σε μία νουβέλα του βραβευμένου με Νόμπελ λογοτεχνίας Κενζαμπούρο Όε. Όταν ένας νεαρός χαμηλής κοινωνικής τάξης αποτυγχάνει για ακόμα μία φορά στις εξετάσεις εισαγωγής σε ένα περίφημο πανεπιστήμιο, του οποίου οι απόφοιτοι προορίζονται να στελεχώσουν τις υψηλότερες θέσεις της ιαπωνικής δημόσιας διοίκησης, αποφασίζει να κρύψει την αλήθεια από τη μητέρα του, η οποία επένδυσε τα πάντα σ’ αυτόν. 

     Καθώς γίνεται μάρτυρας της σύλληψης ενός ηγετικού αριστερού στελέχους του φοιτητικού κινήματος από την αστυνομία, κάνει απερίσκεπτα λόγο ενώπιον των φοιτητών για αστυνομική βία κατά τη σύλληψη και πυροδοτεί μία σειρά γεγονότων η οποία μόνο σε αδιέξοδο μπορεί να οδηγήσει. 

      Ο ενθουσιασμός να γίνει μέλος της φοιτητικής παράταξης τον ωθεί να πάρει μέρος σε διαδήλωση και να συλληφθεί από τις αρχές, που αφού διαπιστώσουν ότι δεν είναι φοιτητής τον αφήνουν ελεύθερο. Όταν γεννάται η υποψία ότι υπάρχει κάποιος καταδότης στο φοιτητικό κίνημα, η αριστερή οργάνωση στρέφεται εναντίον του και τον κρατούν παράνομα με σκοπό να ομολογήσει. 

      Από το υπέδαφος της ιστορίας ο Masumura ξεθάβει την υποκρισία των ιδεολογικών καθοδηγητών, (ο νέος καθηγητής - σταρ χωρίζει την κόρη του καθηγητή - μέντορά του, ο οποίος έχασε το φως του έπειτα από βασανιστήρια στα οποία τον υπέβαλε το καθεστώς για τις αριστερές ιδέες του, για να παντρευτεί μία κόρη εφοπλιστή) και τα σκοτεινά και βίαια κίνητρα των «στρατιωτών» της φοιτητικής οργάνωσης καθώς και τη δειλία τους όταν ο αστυνομικός κλοιός σφίγγει γύρω τους σε αντιδιαστολή με τον παράλογο αντιήρωα, που η προσφορά του στον αγώνα έχει αφετηρία την ανάγκη να είναι αποδεκτός από μία ομάδα φοιτητών του πανεπιστημίου των ονείρων του, χωρίς απαραίτητα να ασπάζεται τις ιδέες της ομάδας και ίσως τελικά η προσφορά αυτή να είναι πιο αγνή. 

         Όμως ο Masumura αποφεύγει τα εύκολα συμπεράσματα, γιατί πιθανόν για να έχει η επανάσταση αποτέλεσμα να χρειάζεται στην καθεστωτική βία να αντιπαρατεθεί περισσότερη βία και τα λάθη στην περίπτωση αυτή να είναι αναπόφευκτα για να επιτευχθεί το μείζον, η ανατροπή και ίσως τελικά η επανάσταση να χρειάζεται να γίνει από τους πραγματικά τρελούς, όπως και η καταπληκτική κωμικοτραγική σκηνή του τέλους υποδεικνύει. Μία αναμφίβολα μεγάλη ταινία από ένα μεγάλο σκηνοθέτη.

Long weekend (Colin Eggleston) (1978)

     Ένα ζευγάρι πάει ένα Σαββατοκύριακο για κάμπινγκ σε μία απόμερη ακρογιαλιά της Αυστραλίας και ξεκινά μία τραγική περιπέτεια. Σε αυτό το πολύ καλό θρίλερ μυστηρίου η διαμάχη ανθρώπου - φύσης είναι σε πρώτο πλάνο και δεσπόζουν το ποικιλόμορφο τοπίο και τα ζώα της άγριας Αυστραλίας. Ο μη σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον από τον ανθρώπινο παράγοντα είναι αυτός που αποτελεί την αφορμή για την εκδίκηση της φύσης. 

        Η απειλητική ατμόσφαιρα, υπό αλλόκοτους ήχους ζώων και μουσικής και κάποια έξοχα πλάνα κλιμακώνουν επιδέξια την αγωνία και βαθμιαία ξεπροβάλλουν οι έριδες και η δραματική ιστορία που δένει και χωρίζει το ζεύγος. 

        Όταν ο αλαζόνας άνθρωπος εφοδιασμένος με όπλο για να κυνηγήσει, αυτοκίνητο για να μετακινηθεί, σκηνή για να εγκατασταθεί, κατεψυγμένα τρόφιμα για να φάει, νιώθει άτρωτος αρχηγός του φυτικού και ζωικού βασιλείου, έχει διασαλεύσει τη φυσική τάξη και οι συνέπειες θα είναι αναπόφευκτες. Θεωρείται από τις καλύτερες ταινίες του αυστραλέζικου σινεμά.

Araya (Margot Benacerraf) (1959)

     Ένα βραβευμένο στις Κάννες ντοκυμαντέρ για μία περιοχή της Βενεζουέλας, την Αράγια, η οποία για εκατοντάδες χρόνια ήταν χώρος εξαγωγής αλατιού. Η θάλασσα είναι το επίκεντρο της οικονομίας για τα χωριά της Αράγια, παρέχοντας σε αφθονία ψάρια και αλάτι. Μαγευτικές, ασπρόμαυρες εικόνες που απαθανατίζουν με λυρισμό έναν κόσμο σήμερα οριστικά χαμένο, λιτή αφήγηση, σιωπή από τους ακάματους κατοίκους, για τους οποίους λίγα μαθαίνουμε, αλλά ίσως είναι αρκετά...

Nippon konchūki” (“The insect woman”) (Shohei Imamura) (1963)

     Παρατηρώντας το σκαθάρι της αρχικής χαρακτηριστικής σκηνής να προχωρά ώσπου τελικά να σκαλώσει σε μία ανηφόρα και υπό τον ήχο ενός παράφωνου νανουρίσματος, έρχονται στο νου οι στίχοι του Ρίτσου για την αράχνη που περπατά χωρίς νόημα, με τον ποιητή να προσθέτει εντός παρένθεσης “(χωρίς νόημα για σένα, μα ίσως όχι για κείνην)”.

     Σε αυτό το πολυβραβευμένο «άρρωστο» αριστούργημά του ο Imamura τοποθετεί κάτω από το μικροσκόπιο του “εντομολόγου” μία γυναίκα κατώτατης κοινωνικής τάξης, με άγνοια κάθε ηθικού κώδικα και την παρακολουθεί σε βάθος δεκαετιών να αγωνίζεται - περισσότερο με το ένστικτό της παρά με τη λογική - να σταθεί στα πόδια της και να αντιπαλέψει τη μοίρα της σε μία κοινωνία βαθιά σεξιστική και κλειστή για τους απόκληρους, μέχρι τη στιγμή που η κοινωνία αυτή μεταβαίνει επιτέλους στη δομική αλλαγή. 

       Η Τόμε είναι νόθο μιας φτωχής γυναίκας που συζεί με ένα χαζούλη, ο οποίος πιστεύει ότι είναι δικό του παιδί του και έχει τη νοσηρή συνήθεια να κοιμάται και να ερωτροτροπεί μαζί της εν γνώσει της μητέρας και των συγγενών της. Η οικογένειά της, κρυφά από το θετό της πατέρα, την παροτρύνει παρά τη θέλησή της να γνωρίσει το γιο του δανειστή τους με σκοπό το γάμο, για να τους γλυτώσει από τα χρέη, αλλά το σχέδιο ναυαγεί, η Τόμε γεννά μία κόρη εκτός γάμου, καταλήγει στην πορνεία, στη συνέχεια με την καπατσοσύνη της γίνεται η ίδια μαστροπός και συνεταιρίζεται με τον πλούσιο μεσήλικο πελάτη - εραστή της στην προσπάθειά της να συντηρήσει και να σπουδάσει την κόρη της. 

       Πρόκειται για το απόλυτο "tour de force" της Sachiko Hidari, η οποία χαρίζει μία ερμηνεία μοναδική στα χρονικά του σινεμά, υποδυόμενη την ηρωίδα σε χρονικό ορίζοντα δεκαετιών σε μία εκπληκτική μετάλλαξη χαρακτήρα. Η ερμηνευτική δεινότητα του υπόλοιπου καστ είναι επίσης αξιομνημόνευτη. 

      Ο κόσμος του Imamura στερείται συναισθήματος, τα πάντα είναι αντικείμενα συναλλαγής με σκοπό την εξυπηρέτηση του ζωώδους ενστίκτου, όπου ο δυνατός υπερισχύει και η έννοια της ηθικής είναι δέσμια της ανάγκης και ξεπέφτει σε υποκρισία και φαρισαϊσμό. 

        Είναι περίεργο ότι ο πιο "αγνός" χαρακτήρας της ταινίας είναι ο θετός πατέρας της Τόμε, που μέχρι να πεθάνει προσπαθεί να μαζέψει αφελώς τα χρήματα του δανείου για να την κρατήσει κοντά του. Το σοκαριστικό είναι ότι και για την Τόμε ο θετός πατέρας της αποτελεί τη μόνη πραγματική της αγάπη. Τη φωτογραφία του η Τόμε κρατά μόνιμα σε περίοπτη θέση στο σπίτι, ακόμα και αφού αυτός έχει πεθάνει και μιλά ενώπιόν της, έχοντας το τρελό μα καταδικασμένο όνειρο να ζήσουν μαζί αυτός, αυτή και η κόρη της, μαζί με την οποία επίσης εκείνος κοιμόταν! 

          Οι άντρες για τον Imamura είναι ανώριμοι, είτε απόλυτα υποταγμένοι στις γυναίκες τους, είτε σεξουαλικά κτήνη που κυνηγούν τα λεφτά για να εξαγοράζουν τα θηλυκά σώματα μέχρι τα βαθιά τους γεράματα. Από την άλλη ο κυρίαρχος ρόλος των γυναικών, που καθορίζει την ουσία τους είναι εκείνος της μάνας. 

     Η Τόμε όντας η ίδια θύμα της ανάγκης και συνεπακόλουθα της πορνείας, θέλει αρχικά τουλάχιστον να προστατέψει την κόρη της από αυτό τον κίνδυνο. Θα καταφέρει η κόρη της να μείνει πιστή στο αγνό της όνειρό να κάνει μία φάρμα με τον αγαπημένο της, χωρίς να ακολουθήσει τον αμαρτωλό δρόμο της μητέρας της, αφού ο πλούσιος εραστής της μητέρας της της δίνει δάνειο με αντάλλαγμα το σώμα της? 

           Στην τελική - ανοικτή σε ερμηνείες - σκηνή, καθώς η Τόμε έχοντας πειστεί με το αζημίωτο να φέρει την κόρη της στον εραστή της ανηφορίζει το δρομο για το χωριό της, ο παραλληλισμός της με το σκαθάρι της έναρξης γίνεται κάτι παραπάνω από εμφανής και το γνώριμο παράταιρο νανούρισμα είναι αυτό που τον επικυρώνει, σκορπίζοντας σύγκρυο.

"Coeur fidèle" ("The faithful heart") (Jean Epstein) (1923)

     Η Μαρί, μία φτωχή κοπέλα είναι ερωτευμένη με τον Ζαν, αλλά καταλήγει παρά τη θέλησή της με τον μέθυσο αλήτη Πωλ και ο Ζαν θα βρεθεί σε αδιέξοδο με κίνδυνο να χάσει οριστικά την "πιστή του καρδιά". 

     Μία ιστορία αγάπης δοσμένη με μελοδραματική δύναμη από τον - αδίκως άγνωστο στο ευρύ κοινό - ποιητή Επστάιν, ο οποίος με όπλα του το πρωτοποριακό μοντάζ, την άψογη φωτογραφία και τη σκηνοθετική του μαεστρία, μετριάζει τον κίνδυνο που ενέχει το απλοϊκό του σεναρίου και των χαρακτήρων - δεδομένης της έλλειψης ήχου - και προσφέρει μία μαγική όσο και αγέραστη ταινία του βωβού κινηματογράφου, που συν τοις άλλοις θεωρείται από πολλούς ως πρόδρομος του γαλλικού ποιητικού ρεαλισμού.

"Marie, légende hongroise" (Pál Fejős) (1933)

     Πρόκειται για ένα ξεχασμένο διαμάντι του ουγγρικού κινηματογράφου. Με αφορμή έναν δημοφιλή ουγγρικό μύθο, ο σκηνοθέτης διηγείται τη συγκινητική ιστορία μίας νεαρής υπηρέτριας, η οποία πέφτει θύμα εκμετάλλευσης από τη φαρισαϊκή κοινωνία της εποχής της. 

       Η επιδέξια χρήση της κάμερας, το δυναμικό μοντάζ, αλλά κυρίως η χρήση του ήχου, - με το διάλογο να σπανίζει ενώ αντίθετα κυριαρχούν  παραδοσιακά μουσικά θέματα και το ομαδικό σούσουρο των ατόμων που είναι στο περιθώριο της κεντρικής δράσης - σε συνδυασμό με τη μιμική και τη χορευτική - θαρρείς - κίνηση των ηθοποιών, δημιουργούν μία εκκεντρική αισθητική βίντεο κλιπ, που συναρπάζει ακόμα και σήμερα. Η πρωταγωνίστρια, Annabella, η οποία έγινε μετέπειτα σύζυγος του Τάιρον Πάουερ, λάμπει κυριολεκτικά και δίνει μία ερμηνεία που ανήκει στο πάνθεον του σινεμά.